Chào mừng quý khách đến với Khu trưng bày vỏ bom đạn thuộc Không gian Di tích Hang Chỉ Huy.
Nằm trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng huyền thoại – ‘mạch máu’ vận tải chi viện chiến lược từ hậu phương miền Bắc cho chiến trường miền Nam – nơi đây từng là một trong những ‘tọa độ lửa’ bị đánh phá ác liệt nhất trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nhận thấy vai trò sống còn của tuyến vượt khẩu này, Không lực Hoa Kỳ đã chọn khu vực này và các trọng điểm lân cận làm nơi thử nghiệm những loại vũ khí tân tiến nhất thời bấy giờ.
Chỉ tính riêng từ tháng 1 đến tháng 10 năm 1968, quân đội Mỹ đã thực hiện 11.860 trận không kích với 194.095 quả bom các loại trút xuống Đường 20 Quyết Thắng. Trung bình, mỗi km đường phải chịu 311 quả bom, và mỗi người chiến sĩ công binh, thanh niên xung phong trên tuyến đường phải hứng chịu 43 quả bom! Đặc biệt, ngay tại khu vực km 12 quanh Hang Chỉ Huy này, trong phạm vi chưa đầy 1 km, địch đã dội xuống tới 16.253 quả bom từ ngày 6 tháng 7 đến ngày 30 tháng 10 năm 1968, nhằm hủy diệt hoàn toàn Tổng kho NH.
Để thực hiện âm mưu biến nơi đây thành ‘vùng đất chết’, đế quốc Mỹ đã thả xuống vô số chủng loại bom đạn vô cùng đa dạng: từ các loại bom phá công phá lớn, bom nổ chậm, bom bi, bom khói phốt-pho, cho đến mìn lá, cây nhiệt đới và các loại ngòi nổ điện tử, ngòi từ tính tinh vi.
Những vỏ bom đạn đang hiện diện tại không gian trưng bày này không đơn thuần là những khối thép han gỉ, mà chính là những nhân chứng lịch sử bằng thép. Chúng là minh chứng sống động cho sự khốc liệt của cuộc đọ sức giữa sức mạnh không lực Hoa Kỳ với ý chí kiên cường ‘Địch phá, ta sửa, ta đi’, ‘Tất cả vì miền Nam ruột thịt’ của quân và dân ta trên con đường huyền thoại này.
Ngay sau đây, xin mời quý khách cùng tìm hiểu chi tiết về một số loại bom mà quân đội Mỹ đã trút xuống vùng đất này, bắt đầu với quả bom phá 750-LB M117.
TRẠM 1: CỤM BOM M117
M117 là loại bom nổ phá cỡ lớn của Hoa Kỳ, có thân bom phình rộng ở phần giữa và phần mũi tương đối tù. Với khối lượng thuốc nổ lớn, loại bom này tạo sức công phá mạnh, được sử dụng để đánh phá các mục tiêu trên mặt đất, công sự và các khu vực trọng điểm.
Vỏ Bom M117 tại Hang Chỉ Huy
1. Thông tin cơ bản và đặc điểm kỹ thuật
Tên: Bom nổ phá M117 (750-LB GP M117)
Xuất xứ: Hoa Kỳ
Loại: Thuốc nổ mạnh, Công phá
Chiều dài: 1,20 m
Đường kính: 406 mm
Trọng lượng: 334 kg
Loại thuốc nổ/Chất nhồi: Minol-2, 175 kg
2. Bom M117 trên tuyến Trường Sơn
Bom phá M117 (750-LB / 334 kg) chứa 175 kg thuốc nổ Minol-2, là một trong những loại bom công phá chủ lực được không quân Mỹ trút xuống dải Trường Sơn. Bom chủ yếu được thả từ các máy bay ném bom chiến lược B-52 rải thảm hoặc máy bay cường kích bổ nhào đánh phá các trọng điểm.
Tại các “tọa độ lửa” như km12 (Hang NH / Tổng kho NH), Chà Là, ATP, Mỹ phối hợp thả bom M117 với rải chất độc hóa học và bom phát quang. Sức bộc phá mạnh mẽ của 175 kg thuốc nổ Minol-2 làm sạt lở núi đá, cày xới mặt đường, bóc tách hoàn toàn thảm thực vật che chắn, biến các hẻm núi thành vùng đất trọc để máy bay trinh sát (OV-10, AC-130) dễ dàng phát hiện mục tiêu di động.
Địch dùng bom M117 đánh cầm canh kết hợp đánh tọa độ liên tục 4–5 ngày đêm. Những trận mưa bom dội xuống tạo thành các “hố bom đè hố bom” tại khu vực km 12, làm đứt gãy mạch máu giao thông và ngăn cản các đoàn xe vận tải của Binh trạm 14 qua cửa khẩu.
Bom M117 không chỉ nổ ngay khi chạm đất. Việc gắn các loại ngòi nổ hẹn giờ cơ học, ngòi nổ từ tính hay cảm nhận khoảng cách khiến những quả bom cắm sâu dưới lòng đất trở thành những chiếc “bẫy nổ chậm”, đe dọa trực tiếp tính mạng lực lượng công binh, thanh niên xung phong trong quá trình rà phá, san lấp hố bom, thông đường.
Tiếp tục di chuyển sang khu vực bên cạnh, Quý khách sẽ bắt gặp những quả bom có thiết kế thon dài hơn. Đây là bộ đôi bom nổ phá tiêu chuẩn từng được sử dụng phổ biến: MK-82 và phiên bản thu nhỏ của nó, MK-81.
TRẠM 2: CỤM BOM MK-82 VÀ MK-81
MK-82 là loại bom nổ phá tiêu chuẩn và được quân đội Hoa Kỳ sử dụng phổ biến nhất. Khác với bom M117, MK-82 có thiết kế thon dài giảm lực cản không khí giúp tăng độ chính xác. Khi phát nổ, nó tạo ra sức ép lớn cùng hàng ngàn mảnh văng kim loại với vận tốc cực cao, chuyên dùng để sát thương sinh lực bộ binh và phá hủy các phương tiện không bọc thép.
Vỏ bom Mk-82 tại Hang Chỉ Huy (từ phải sang thứ nhất)
MK-81 là phiên bản thu nhỏ của dòng bom nổ phá Mark, sở hữu thiết kế khí động học thon dài y hệt “người anh” MK-82 nhưng chỉ nặng bằng một nửa. Trọng lượng nhẹ cho phép máy bay chiến đấu mang theo số lượng rất lớn trong mỗi phi vụ. Tuy nhỏ gọn, khi phát nổ MK-81 tạo ra sức sát thương văng mảnh cực kỳ nguy hiểm, chuyên dùng để tiêu diệt sinh lực bộ binh và phá hủy phương tiện, mục tiêu hạng nhẹ lộ thiên.
Vỏ bom Mk-81 tại Hang Chỉ Huy (từ phải sang thứ nhất)
1. Thông tin cơ bản và đặc điểm kỹ thuật
*Về MK-82:
Tên: Bom nổ phá MK-82 (500-LB GPLD MK-82)
Xuất xứ: Hoa Kỳ
Loại: Thuốc nổ mạnh/Công phá
Chiều dài: 1,54 m
Đường kính: 274 mm
Trọng lượng: 227 kg (500 lbs)
Thuốc nổ: H-6, 87,1 kg
*Về MK-81:
Tên: Bom nổ phá MK-81 (250-LB GPLD MK-81)
Xuất xứ: Hoa Kỳ
Loại: Thuốc nổ mạnh/Công phá
Chiều dài: 1,10 m
Đường kính: 229 mm
Trọng lượng: 113 kg (250 lbs)
Thuốc nổ: H-6, 45,4 kg
2. Bom MK trên tuyến Trường Sơn
Bom phá MK82 (500-LB) và MK81 (250-LB) chứa thuốc nổ mạnh H-6, là hai loại bom phá chủ lực và phổ biến nhất được không quân Mỹ dội xuống dải Trường Sơn. Với sức bộc phá lớn và bán kính văng mảnh rộng, bom MK81 và MK82 được thả từ máy bay B-52 ném bom rải thảm hoặc cường kích bổ nhào nhằm cày nát mặt đường, đánh sập vách đá và bóc tách thảm thực vật ngụy trang tại các “tọa độ lửa” như km12 (Hang NH), Chà Là, ATP.
Mục đích của địch là biến nơi đây thành vùng đất trọc để máy bay trinh sát (OV-10, AC-130) dễ dàng phát hiện mục tiêu di động, đồng thời đánh chặn các đoàn xe Binh trạm 14 và ngăn lực lượng công binh, TNXP ra thông đường. Ngoài ra, việc gắn các loại ngòi nổ từ tính, hẹn giờ cơ học hay cảm nhận khoảng cách khiến những quả bom MK81, MK82 cắm sâu dưới lòng đất trở thành những “bẫy nổ chậm” cực kỳ nguy hiểm, sẵn sàng gây thương vong bất ngờ cho lực lượng công binh và rà phá bom mìn trong quá trình san lấp hố bom, mở đường cho xe qua.
Tiếp tục hành trình, xin mời Quý khách tiến đến và quan sát một trong những khối thép khổng lồ và nguy hiểm bậc nhất tại khu trưng bày. Đây là Bom nổ phá MK-84, quả bom nặng nề nhất trong dòng bom nổ phá Mark.
Sở hữu trọng lượng gần 1 tấn cùng khối lượng thuốc nổ khổng lồ, MK-84 được thiết kế để tạo ra sức công phá kinh hoàng, đủ sức san phẳng các công sự kiên cố nhất. Đặc biệt, quả bom này mang rất nhiều nguy cơ kích nổ phức tạp và tinh vi như: từ tính, bức xạ điện từ, tính năng chống dịch chuyển, hẹn giờ cơ học và cảm nhận khoảng cách. Chính vì sự nguy hiểm này, nguyên tắc an toàn tuyệt đối khi rà phá là không va đập, không dịch chuyển hay tiếp cận, và tuyệt đối không bật/tắt các thiết bị thu phát sóng radar/radio ở gần.
TRẠM 3: BOM NỔ PHÁ MK-84
Vỏ bom MK-84 tại HCH (thứ nhất từ trái sang)
1. Thông tin cơ bản và đặc điểm kỹ thuật
Tên: Bom nổ phá MK-84 (2000-LB GPLD MK84)
Xuất xứ: Hoa Kỳ
Loại: Bom nổ phá đa dụng, thuốc nổ mạnh
Chiều dài: 2,47 m
Đường kính: 457,00 mm
Trọng lượng: 907,00 kg (khoảng 2000 lbs)
Thuốc nổ: H-6, khối lượng lên tới 429,00 kg.
2. Bom MK-84 trên tuyến Trường Sơn
Trong chiến tranh, với sức công phá kinh hoàng, bom MK-84 được không quân Mỹ sử dụng không phải để rải thảm thông thường, mà nhằm vào các mục tiêu mang tính chiến lược. Chúng được trút xuống để đánh sập các hầm ngầm kiên cố, phá hủy các cây cầu lớn, ngầm tràn, và đặc biệt là tạo ra những vụ sạt lở núi quy mô lớn để lấp kín các đèo dốc hiểm trở trên tuyến đường Trường Sơn. Mục đích là xóa sổ hoàn toàn địa hình và đánh gục những nỗ lực khôi phục mạch máu giao thông của lực lượng công binh.
Di chuyển đến trạm cuối của khu trưng bày, xin mời Quý khách chú ý đến một vỏ kim loại có hình dáng khá đặc biệt. Đây là vỏ chứa của bom chùm. Khi được thả từ máy bay, loại khí này không phát nổ ngay khi chạm đất mà vỏ chứa sẽ mở trên không, phân tán các bom con xuống một khu vực rộng lớn.
TRẠM 4: VỎ BOM CHÙM (CBU)
SUU-30 là trạm chứa bom chùm, có nhiệm vụ mang và phát tán các loại bom con. Bản thân vỏ chứa không có một loại thuốc nổ cố định; đặc tính và mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào các loại bom con được nạp bên trong.
Vỏ bom chùm tại Hang Chỉ Huy
1. Thông tin cơ bản và đặc điểm kỹ thuật
Tên kỹ thuật: Trạm chứa SUU-30B/B & H/B (DISPENSER SUU-30B/B & H/B)
Xuất xứ: Hoa Kỳ
Loại: Bom mẹ / Trạm chứa bom con (Cluster Dispenser)
Chiều dài: 2,10 m
Đường kính: 411 mm
Trọng lượng: 377 kg
Chất nhồi: Tùy thuộc vào loại bom con được chứa bên trong.
2. Bom chùm trên tuyến Trường Sơn
Trong chiến tranh, bom chùm được sử dụng trên các tuyến vận tải, tạo ra những mối nguy hiểm lớn đối với lực lượng vận tải, công binh và các lực lượng làm nhiệm vụ trên tuyến. Các bom con được chứa trong những trạm chứa như SUU-30 có thể được phát tán trên một khu vực rộng, làm gia tăng nguy cơ sát thương và gây khó khăn cho hoạt động vận tải, bảo đảm giao thông. Đặc biệt, một số loại bom con như BLU-36/B và BLU-59/B có cơ chế nổ chậm, trong khi BLU-26/B sử dụng cơ chế chạm nổ sau khi được kích hoạt bằng lực ly tâm.
GIÁ TRỊ LỊCH SỬ CỦA KHU TRƯNG BÀY VỎ BOM ĐẠN TẠI HANG CHỈ HUY
Các vỏ bom, đạn tại bãi trưng bày cùng hệ thống hố bom xung quanh chính là những nhân chứng lịch sử bằng thép sống động, phản ánh quy mô đánh phá tàn khốc của chiến tranh trên tuyến lửa Đường 20 Quyết Thắng.
Sự hiện diện của những khối thép lạnh lẽo này không chỉ nhắc nhớ về những gian khổ, mất mát nghẹt thở mà các thế hệ đi trước phải đối mặt, mà còn tôn vinh tinh thần “Sống bám cầu đường, chết kiên cường dũng cảm” của lực lượng bộ đội, công binh, thanh niên xung phong Binh trạm 14 trong nỗ lực giữ vững mạch máu giao thông chi viện cho miền Nam. Từ những vũ khí hủy diệt năm xưa, các vỏ bom hôm nay đã trở thành biểu tượng giáo dục truyền thống sâu sắc, khẳng định sự hồi sinh mạnh mẽ của vùng đất từ “vùng đất chết” thành điểm đến di sản, lịch sử và sinh thái phát triển.