Thời gian nghe thuyết minh: 8 phút 48 giây
Chào mừng Quý khách đã đến với Khu trưng bày dụng cụ thi công mở Đường 20 – Quyết Thắng.
Những vật dụng Quý khách đang nhìn thấy ngay trước mặt, chiếc cuốc, chiếc xẻng, chiếc rìu, xe cút kít, trông chúng đơn sơ đến mức bình thường. Nhưng chính những vật dụng thô sơ này, trong bàn tay của những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi, đã làm nên điều mà cả thế giới gọi là kỳ tích của thế kỷ 20.
Hãy để câu chuyện đưa Quý khách trở về năm 1966.
Tuyến vận tải chiến lược từ Miền Bắc vào Miền Nam đang đứng trước nguy cơ chết người: con đường độc đạo qua Xiêng Phan trên đất Lào cứ mùa mưa lại hóa thành túi nước khổng lồ, cắt đứt toàn bộ huyết mạch chi viện. Để phá thế độc tuyến, ngày 21 tháng 1 năm 1966, đúng mùng Một Tết Bính Ngọ, Phó Tư lệnh Đoàn 559 phát lệnh mở màn chiến dịch lịch sử:
“Chọc thủng Trường Sơn, mở đường thắng lợi!”
Hai cánh quân từ hướng Đông và hướng Tây đồng loạt xuất phát. Hàng nghìn chàng trai cô gái tuổi đôi mươi, với đúng những chiếc cuốc, chiếc xẻng, chiếc cưa tay bước vào đại ngàn Trường Sơn làm điều mà người ta nói là không thể. Không có máy nổ công nghiệp. Chỉ có tay người, dụng cụ thô sơ, và một ý chí sắt đá:
“Tim có thể ngừng đập, nhưng mạch máu giao thông không thể tắc!”
Hướng tầm mắt về phía khu vực ảnh bên trái, Quý khách sẽ thấy ảnh những người lính công binh thuộc Binh Trạm 14 đang phá núi, hạ độ cao trên đường 20. Không có thêm gì khác, họ chỉ có đôi tay và dụng cụ thô sơ để làm đường.
Và chỉ sau 77 ngày đêm thi công không ngừng nghỉ từ ngày 21 tháng 1 năm 1966 (nhằm ngày mùng 1 Tết Bính Ngọ) hai cánh quân đã gặp nhau trên đỉnh Trường Sơn sát biên giới Việt – Lào. Con đường 20 Quyết Thắng dài 125 km thông tuyến. Người ta gọi nó là “Con Đường Tuổi 20” – vì những người làm nên tuyến đường đều ở độ tuổi 18 đôi mươi.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Nhìn lên hàng trên cùng, tại bức ảnh có khói bốc lên, đó là hình ảnh xe phóng từ phá bom của Tiểu đoàn 33 Công binh. Các chiến sĩ đã sáng tạo ra phương tiện này để vô hiệu hóa bom từ trường chôn sâu dưới lòng đường, mở đường cho từng đoàn xe vượt qua trong đêm tối.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Xin mời quý vị dừng chân trước bức ảnh tư liệu lịch sử ghi lại khoảnh khắc: Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đang trực tiếp nghe báo cáo kế hoạch triển khai tuyến xăng dầu chiến lược.
Được mệnh danh là ‘Vị tướng của đại ngàn Trường Sơn’, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên – người con ưu tú của quê hương Quảng Trị anh hùng – chính là vị kiến trúc sư trưởng đã biến tuyến vận tải còn non trẻ thành một ‘Trận đồ bát quái xuyên rừng rậm’. Dưới sự chỉ đạo tài tình của ông, hệ thống giao thông Trường Sơn nói chung và ‘cửa tử’ Đường 20 Quyết Thắng nói riêng không chỉ có đường bộ cơ giới, mà còn vươn dài hàng ngàn ki-lô-mét đường ống xăng dầu, đường thông tin dã chiến và hệ thống binh trạm dã chiến hiện đại.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Nhìn vào bức ảnh những chiến sĩ đang khẩn trương san lấp hố bom tại đèo Phu La Nhích, ngay sau khi tiếng bom vừa dứt – đó là cuộc đời thường nhật của người lính Trường Sơn. Mặt đường vừa bị cày nát đã có người lao ra vá lại. Nhưng ẩn sau những hình ảnh đó là một câu chuyện mà ít người biết: bộ đội Trường Sơn đã dùng chính vũ khí của kẻ thù để mở đường.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Quý khách vui lòng hướng mắt nhìn vào chính giữa khu trưng bày. Tại đây, chúng ta được chứng kiến sự đối đầu giữa trí tuệ con người Việt Nam với vũ khí công nghệ hiện đại bậc nhất thế giới lúc bấy giờ.
Không quân Mỹ rải xuống hơn 20.000 thiết bị trinh sát điện tử trong đó được biết đến nhiều nhất là các “cây nhiệt đới” – cảm biến cắm sâu vào lòng đất để phát hiện chuyển động của xe và người. Bộ đội Trường Sơn lặng lẽ nhặt chúng lên, rồi đặt vào đúng những tảng đá khổng lồ cần phá để mở đường. Máy bay Mỹ lao đến ném bom chính xác, đá vỡ vụn. Quân ta tràn ra san lấp. Bom đạn của kẻ thù thay thế thuốc nổ và máy ủi. Gậy ông đập lưng ông.
Xin quý khách hướng tầm mắt sang khu vực giữa bên phải và ngắm bức ảnh tư liệu vô cùng xúc động: Đại tướng Võ Nguyên Giáp đang đứng trò chuyện, động viên các chiến sĩ công binh và thanh niên xung phong ngay tại trọng điểm đèo Phu La Nhích trên Đường 20 Quyết Thắng năm 1973.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Trên cương vị Tổng Tư lệnh tối cao của Quân đội nhân dân Việt Nam, Đại tướng không chỉ mang tầm nhìn chiến lược khi chỉ đạo mở Đường 20 Quyết Thắng để phá thế độc tuyến chi viện, mà vị tướng huyền thoại ấy còn luôn dành tình thương yêu ruột thịt cho từng người lính Trường Sơn.
Sự có mặt trực tiếp của người Trưởng ban chỉ đạo tuyến chi viện chiến lược tại ‘tọa độ lửa’ đèo Phu La Nhích đã trở thành nguồn động viên tinh thần vô giá, tiếp thêm ý chí sắt đá cho thế hệ tuổi 20 kiên cường bám đường. Trực tiếp chứng kiến kỳ tích do sức người tạo nên, Đại tướng đã trân trọng tôn vinh:
‘Đường 20 Quyết Thắng xứng đáng là một kỳ công, kỳ tích, kỳ quan!’
Lời vinh danh ấy chính là sự ghi nhận vĩnh cửu của Tổ quốc dành cho trí tuệ, mồ hôi và xương máu của những người anh hùng trên con đường huyền thoại.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh
Thế nhưng, giữa tọa độ lửa tàn khốc ấy, không phải ai cũng may mắn được nhìn thấy ngày chiến thắng.
Trên đỉnh Trạ Ang – mục tiêu lộ thiên mà không quân Mỹ không bao giờ bỏ qua, trong ngày đầu tiên nhận nhiệm vụ chốt giữ, chị Phạm Thị Nga cùng hai đồng đội vừa lên chốt thì tên lửa ập đến, cả ba hy sinh tức thì. Không một giây do dự, chị Đoàn Thị Lơ bước thẳng lên thay vị trí đồng đội. Nhưng một viên bom bi đã xuyên trúng tim chị. Người này ngã, người khác tiến lên. Mười hai cô gái Thái Bình ngày ấy bám chốt Trạ Ang. Sáu chị mãi mãi gửi tuổi đôi mươi lại trên đỉnh núi đó, trở thành những bông hoa bất tử, minh chứng cho tinh thần người phụ nữ Việt Nam: anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang.
Và cách đây không xa trên con đường này, chiều ngày 14 tháng 11 năm 1972, 5 lính pháo binh đoàn 5043 đang trên đường hành quân và 8 thanh niên xung phong đang vá đường thì máy bay Mỹ đột ngột ập đến. Không kịp rút về hầm, họ lao vào một hang đá gần đó. Một tảng đá khổng lồ sập xuống chặn kín cửa hang. Từ bên trong vọng ra tiếng kêu xé lòng: “Các anh chị ơi, cứu chúng em với!” Ngày thứ chín, tiếng “Bầm ơi! Bầm ơi!” cuối cùng vang lên rồi lịm tắt mãi mãi.
Những chiến sĩ của đoàn pháo binh trên đường hành quân đi B chưa kịp cầm súng ra mặt trận cùng nhóm thanh niên xung phong gồm bốn nam, bốn nữ. Cùng lứa tuổi 18 đôi mươi. Cùng một ngọn đèn trong đêm cuối cùng. Cùng hy sinh tại hang đá mang tên Hang Tám Cô.
Bạn đang đứng trên mảnh đất họ đã sống, đã chiến đấu, và đã ngã xuống khi tuổi đời còn quá trẻ.
Hãy tiếp tục bước về phía trước – câu chuyện về những người gánh vác huyết mạch này đang đợi Quý khách ở Khu trưng bày hàng hóa hậu cần chiến lược trong phần tiếp theo của hành trình.
