Quảng Bình sáp nhập vào Quảng Trị đã kết nối hai không gian lịch sử đặc biệt của miền Trung. Một bên là tuyến vận tải Trường Sơn với những hang động, bến phà giữ vai trò huyết mạch chi viện cho chiến trường miền Nam. Một bên là vùng giới tuyến DMZ cùng những chiến trường khốc liệt như Thành cổ Quảng Trị, Khe Sanh hay đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải, nơi quân và dân Việt Nam kiên cường bám đất, bám làng qua nhiều năm tháng.
14 di tích lịch sử Quảng Trị dưới đây trải dài từ Phong Nha, Đồng Hới đến Khe Sanh và khu vực DMZ, tạo nên một hành trình khám phá lịch sử xuyên suốt từ hậu phương đến chiến trường. Du khách có thể dành nhiều ngày theo dấu tích huyền thoại hoặc linh hoạt kết hợp một vài điểm đến trong chuyến nghỉ dưỡng tại Phong Nha, Đồng Hới, Khe Sanh hay trên hành trình xuyên Việt.
1. Hang Tám Cô
Hang Tám Cô nằm tại Km 16 đường 20 Quyết Thắng, xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị, cách trung tâm Phong Nha khoảng 15 km. Nơi đây được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia vào năm 1986. Hang Tám Cô mở cửa tự do 24/7 và không thu phí đối với du khách viếng thăm, dâng hương tưởng niệm.
Ngày 14/11/1972, sau một trận ném bom, cửa hang bị một khối đá lớn chắn kín, khiến tám thanh niên xung phong đang làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông mắc kẹt bên trong. Đồng đội bên ngoài đã tìm mọi cách cứu hộ, từ sử dụng xe cơ giới để kéo khối đá đến tính phương án phá đá nhưng không thành công. Họ chỉ còn có thể truyền nước uống, lương thực qua khe đá nhỏ để giúp 8 chiến sĩ duy trì sự sống. Đến ngày thứ chín, mọi dấu hiệu sự sống đều lặng đi.
Hai mươi bốn năm sau, lực lượng chức năng tiến hành khai quật cửa hang, đưa hài cốt các liệt sĩ về an táng, đồng thời bảo quản những di vật. Năm 2005, Đền tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Đường 20 Quyết thắng tại Di tích lịch sử Hang Tám Cô được xây dựng và đến năm 2025 tiếp tục được tôn tạo khang trang như ngày nay.
2. Hang Chỉ Huy
- Địa chỉ: Hang Chỉ Huy nằm tại Km 12 đường 20 Quyết Thắng, cách trung tâm Phong Nha khoảng 12 km.
- Thời gian hoạt động: 7:30 đến 17:00 hằng ngày.
- Giá vé tham quan: 250.000 đồng/người (thứ Hai – thứ Năm) và 300.000 đồng/người (thứ Sáu đến Chủ nhật, lễ, Tết). Du khách có thể biết thông tin chi tiết về vé ưu đãi TẠI ĐÂY.
Hang Chỉ Huy có nhiều tên gọi khác nhau như Hang 7 Tầng, Hang Thông Tin, và Tổng Kho NH. Đó là vì nơi đây được xây dựng thành 7 tầng, phục vụ nhiều nhiệm vụ như trạm phẫu dã chiến, tổng kho hậu cần, trạm thông tin liên lạc, cơ quan chỉ huy đầu não của tuyến vận tải Trường Sơn, v.v.
Vị trí của Hang Chỉ Huy và tuyến đường dẫn vào hang dài 2km là thông tin tuyệt mật, chỉ những cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ mới nắm thông tin. Ngay cả nhiều cựu chiến binh, thanh niên xung phong từng chiến đấu và mở đường 20 Quyết Thắng cũng mới biết đến vị trí của Hang Chỉ Huy khi nơi đây được cải tạo thành địa điểm du lịch lịch sử Quảng Trị.
Điểm độc đáo của di tích lịch sử Hang Chỉ Huy là tái hiện thành công chiến trường vận tải Trường Sơn bằng công nghệ VR 9D. Du khách sẽ cầm vô lăng trên chiếc ZIL – 130, chứng kiến nơi các chiến sĩ vận chuyển lương thực, hàng hoá tại Tổng kho NH, và trải nghiệm lái xe vượt mưa bom, khói lửa, dốc đá cheo leo, v.v. Tuyến đường dẫn vào Hang Chỉ Huy và bên trong hang động được bố trí thành các khu trưng bày mô hình, tư liệu lịch sử, vỏ bom đạn, bản đồ tác chiến, hiện vật cùng thông tin thuyết mình và Mã QR.
3. Hang Y Tá
Di tích lịch sử Quảng Trị Hang Y Tá gắn với sự hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Thị Sặng. Chị là TNNXP làm nhiệm vụ tải thương, chăm sóc thương binh thuộc Đại đội 211, làm nhiệm vụ tại km17 đến km21 trên đường 20 – Quyết Thắng.
Ngày 20/6/1972, sau khi hoàn thành nhiệm vụ đưa thương binh đến nơi an toàn, chị quay trở lại đơn vị và bị bom đánh trúng. Dù được đồng đội khẩn trương đưa đến Trạm phẫu Đoàn 559 cấp cứu, chị không qua khỏi vì vết thương quá nặng. Đồng đội an toán chị tại KM 18. Kể từ đó các chiến sĩ và người dân gọi nơi chị làm nhiệm vụ và hy sinh là Hang Y Tá.
Năm 1986, hệ thống đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia, Hang Y Tá cũng nằm trên cung đường di tích ấy. Năm 2011, hài cốt chị được đưa về an táng tại quê nhà Thanh Hóa, đồng thời nhà bia tưởng niệm được xây dựng đối diện nơi chị hy sinh để người dân và du khách đi qua có thể dâng hương tưởng nhớ.
4. Sân bay Khe Gát
Sân bay Khe Gát là di tích lịch sử cấp Quốc gia thuộc hệ thống di tích đường Hồ Chí Minh. Vị trí của sân bay đã trở thành 1 đoạn của đường Hồ Chí Minh, ngay lối dẫn vào Blue Diamond Retreat thuộc xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị. Từ sân bay giữa hẻm núi, ngày 19/4/1972, hai phi công Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy B đã lái 2 chiếc máy bay MiG-17 ném bom tàu khu trục USS Higbee và tàu tuần dương USS Oklahoma City của Hoa Kỳ.
Sau trận đánh, không quân Hoa Kỳ liên tục truy tìm và ném bom phá hủy sân bay. Ngày nay, đường băng cũ đã vẫn giữ được mặt đường bằng phẳng, rộng khoảng 50 m, dài gần 2 km, hoà vào nhịp di chuyển giữa thời bình. Du khách có thể ghé tham quan khi khám phá Hồ Chí Minh hoặc kết hợp trong trải nghiệm Ăn tối ở nhà dân tại Blue Diamond Retreat để nghe những câu chuyện lịch sử từ chính người dân địa phương.
5. Thành cổ Quảng Trị
Thành cổ Quảng Trị nằm tại phường Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị, mở cửa từ 7:00 – 17:00 hằng ngày và không thu phí tham quan. Di tích gắn với trận chiến 81 ngày đêm bảo vệ thị xã Quảng Trị từ ngày 28/6 đến 16/9/1972. Chỉ trong 81 ngày đêm, chiến trường Quảng Trị đã hứng chịu khoảng 328.000 tấn bom đạn, tương đương sức công phá của 7 quả bom nguyên tử, cày xới từng tấc đất, từng viên gạch. Năm 1992, Thành cổ Quảng Trị được trùng tu vào năm 1992, trở một di tích lịch sử Quảng Trị biểu tượng trong hành trình về nguồn, thăm lại chiến trường xưa. Năm 2013, Thành cổ Quảng Trị được xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt.
Ngày nay, du khách có thể dâng hương tại Đài tưởng niệm trung tâm và tham quan khuôn viên thành cổ và Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị. Bảo tàng lưu giữ nhiều hiện vật chiến trường như mũ sắt, bi đông, tăng võng, di vật cá nhân cùng những bức thư tay của những người chiến sĩ đi không biết ngày về.
6. Di tích đôi bờ Hiền Lương: Cầu Hiền Lương – Sông Bến Hải
Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương – Cầu Hiền Lương – Sông Bến Hải được sếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2013. Địa điểm nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, mở cửa từ 7:00 – 17:00 hằng ngày. Giá vé tham quan hiện là 50.000 đồng/người lớn và 20.000 đồng/trẻ em.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, sông Bến Hải được chọn làm giới tuyến quân sự tạm thời và cầu Hiền Lương trở điểm chia cắt hai miền Nam – Bắc. Trong suốt 21 năm đất nước bị chia cắt, hai bờ Hiền Lương chứng kiến nhiều hình thức đấu tranh chính trị và tuyên truyền như cuộc chọi cờ, chọi loa và chọi màu sơn trên cầu. Sau ngày đất nước thống nhất, cầu Hiền Lương và các công trình liên quan được bảo tồn, tôn tạo, trở thành một quần thể di tích và địa điểm du lịch lịch sử Quảng Trị gồm:
- Cầu Hiền Lương với 2 màu sơn xanh và vàng
- Cột cờ Vĩ tuyến
- Nhà Liên hợp
- Đồn Công an giới tuyến
- Nhà trưng bày “Vĩ tuyến 17 và khát vọng thống nhất” với các hiện vật, hình ảnh và tư liệu lịch sử
- Cụm tượng đài “Khát vọng thống nhất”
- Tượng đài chiến sĩ công an nhân dân vũ trang bảo vệ giới tuyến
7. Địa đạo Vịnh Mốc
- Địa đạo nằm tại làng Vịnh Mốc, tỉnh Quảng Trị, cách Di tích Đôi bờ Hiền Lương khoảng 12 km.
- Khu di tích mở cửa từ 7:00 – 17:00 hằng ngày.
- Giá vé tham quan là 50.000 đồng/người lớn và 25.000 đồng/trẻ em.
Trong giai đoạn đất nước bị chia cắt, Vịnh Mốc nằm ở bờ bắc sông Bến Hải, trở thành tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Trước những đợt ném bom và pháo kích liên tiếp của Hoa Kỳ, người dân Vịnh Mốc đã đào nên hệ thống địa đạo để bám trụ, duy trì sự sống dưới lòng đất lửa. Từ lòng đất, họ vẫn bám làng, bám biển, vận chuyển lương thực, vũ khí chi viện cho đảo Cồn Cỏ và chiến trường miền Nam, góp phần giữ vững tuyến hậu cần.
Ngày nay, Địa đạo Vịnh Mốc là địa điểm du lịch lịch sử Quảng Trị nổi tiếng với hệ thống địa đạo lớn nhất Việt Nam. Bên trong di tích có 3 tầng, sâu đến 23 m, có 13 cửa thông ra biển và sườn đồi, cùng không gian sinh hoạt. Bên cạnh hành trình khám phá địa đạo, du khách có thể xem phim tư liệu và tham quan nhà trưng bày để hiểu rõ hơn về cuộc sống của người dân Vịnh Mốc và ý chí kiên cường. Ngôi làng ngầm chiến đấu dưới lòng đất được công nhận là di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia vào năm 1976.
8. Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9
Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn và Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 là nơi những câu chuyện chiến đấu, hy sinh được khắc ghi vào lòng tri ân của những thế hệ hôm nay và mai sau. Hai trong năm nghĩa trang cấp quốc gia này đều mở cửa tự do để người dân, du khách đến viếng thăm.
Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn là nơi an nghỉ của khoảng 10.333 liệt sĩ đã ngã xuống trên đường Trường Sơn, góp phần giữ cho mạch chi viện đến chiến trường liên tục chảy. Di chuyển về phía nam khoảng 28 km, tại Đường 9, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 là nơi an nghỉ của các liệt sĩ đã hy sinh trên mặt trận Đường 9 như Khe Sanh, Lao Bảo,…, và chiến trường Nam Lào.
Du khách có thể dâng hương tại Đài tưởng niệm trung tâm, viếng các khu mộ được quy tập theo quê quán với ý nghĩa là để thân nhân liệt sĩ từ khắp miền tổ quốc có thể tìm được các anh.
9. Sân bay Tà Cơn
- Địa điểm du lịch lịch sử Quảng Trị sân bay Tà Cơn nằm tại xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị.
- Giờ hoạt động: 7:30 – 17:00 hằng ngày.
- Giá vé tham quan khoảng 50.000 đồng/người lớn.
Trong những năm 1965 – 1968, đây là sân bay quân sự ở trung tâm của tập đoàn cứ điểm Khe Sanh. Tháng 1/1968, bộ đội Việt Nam phát động chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh để nghi binh, đánh lừa quân đội Hoa Kỳ tập trung lực lượng vào Khe Sanh và tạo lợi thế cho Tổng Tiến Công Tết Mậu Thân 1968.
Đường băng dài 2.4km ghép bằng ri sắt này từng được ví von là cầu nối của quân đội Hoa Kỳ tại Khe Sanh với thế giới bên ngoài. Đó là vì sân bay là nơi nhận tiếp tế và chi viện bằng nhiều loại máy bay vận tải hạng nặng như Máy bay vận tải C-130 Hercules, Máy bay vận tải C-119, Trực thăng UH-1 Huey, Trực thăng CH-47 Chinook, v.v. Ngày nay, du khách có thể khám phá Bảo tàng Chiến thắng Khe Sanh, sân bay dã chiến, hầm chỉ huy, khu trưng bày ngoài trời với hiện vật máy bay, xe tăng, cùng vết tích lịch sử hòa cùng thời gian. Năm 1986, sân bay Tà Cơn được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia.
10. Thành cổ Đồng Hới
Thành cổ Đồng Hới nằm ở đường Lê Duẩn, trung tâm Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị. Du khách có thể tham quan tự do mà không cần mua vé. Tiền thân của di tích lịch sử Quảng Trị này là Đồn Động Hải thuộc hệ thống Lũy Thầy được xây dựng từ năm 1630. Đến năm 1824, vua Minh Mạng cho xây dựng lại theo kiến trúc Vauban, biến nơi đây thành trung tâm quân sự và hành chính quan trọng của tỉnh Quảng Bình cũ (nay đã sáp nhập vào Quảng Trị).
Trải qua nhiều biến động từ hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Thành cổ Đồng Hới đã được phục dựng, là một trong những công trình lịch sử tiêu biểu của miền Trung. Năm 1992, nơi đây được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Trong khuôn viên di tích, du khách có thể tham quan tòa thành được phục dựng theo kiến trúc từ thời triều Nguyễn, Bảo tàng Quảng Trị với và Quảng trường Hồ Chí Minh.
Từ đây, du khách cũng dễ dàng kết nối với Quảng Bình Quan (650m) và Tượng đài Mẹ Suốt (800m) để khám phá trọn vẹn những dấu ấn lịch sử của Đồng Hới trong một hành trình nửa ngày.
11. Quảng Bình Quan
Quảng Bình Quan nằm trên đường Quang Trung, trung tâm Đồng Hới và mở cửa tự do để người dân, du khách tham quan. Công trình được xây dựng năm 1639, là một phần của hệ thống Lũy Thầy do Đào Duy Từ thiết kế nhằm bảo vệ Đàng Trong trước các cuộc tấn công từ phương Bắc. Đến thời vua Minh Mạng, Quảng Bình Quan tiếp tục được xây dựng kiên cố bằng gạch đá và trở thành cổng thành quan trọng trên tuyến thiên lý Bắc – Nam, kiểm soát hoạt động quân sự và giao thương qua cửa ngõ Đồng Hới.
12. Tượng đài Mẹ Suốt
Tượng đài Mẹ Suốt nằm bên bờ sông Nhật Lệ, giữa trung tâm Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị. Đây là công trình tưởng niệm Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Suốt. Năm 1968, Mẹ Suốt đã hơn 60 tuổi nhưng vẫn ngày đêm chèo đò đưa bộ đội, thanh niên xung phong, thương binh và vũ khí vượt sông trong những năm chiến tranh chống Mỹ. Hình ảnh người mẹ với mái chèo trên dòng Nhật Lệ đã trở thành biểu tượng cho lòng quả cảm và sự hy sinh thầm lặng của người dân Quảng Trị (Quảng Bình cũ) trong kháng chiến.
Ngày nay, du khách có thể tham quan tự do, dâng hương tại Tượng đài Mẹ Suốt, tản bộ trong công viên ven sông và ngắm dòng Nhật Lệ mênh mông nhưng cũng từng là một chiến trường khốc liệt.
13. Làng chiến đấu Cảnh Dương
Làng chiến đấu Cảnh Dương nằm tại xã Cảnh Dương, tỉnh Quảng Trị. Hình thành từ năm 1643, ngôi làng ven biển này có lịch sử hơn 380 năm và là một trong “Bát danh hương” nổi tiếng của Quảng Bình xưa. Trong kháng chiến chống Pháp, với vị trí là cửa ngõ phía bắc của Quảng Bình, Cảnh Dương được quân và dân địa phương xây dựng thành một “làng chiến đấu”. Truyền thống ấy tiếp tục được phát huy trong kháng chiến chống Mỹ, khi người dân vừa bám biển sản xuất, vừa phối hợp cùng bộ đội bảo vệ vùng biển và tuyến giao thông chiến lược. Năm 1993, làng Cảnh Dương được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa.
Ngày nay, du khách có thể tham quan Nhà truyền thống Làng chiến đấu Cảnh Dương, nơi lưu giữ nhiều hiện vật, hình ảnh và tư liệu về hai cuộc kháng chiến. Dọc các con đường trong làng còn có những bức tranh bích họa, đình cổ, miếu thờ Cá Ông và không gian làng chài truyền thống.
14. Nhà Lưu Niệm và Nhà Tưởng Niệm Đại Tướng Võ Nguyên Giáp
Nhà Lưu Niệm và Nhà Tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp nằm tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, tỉnh Quảng Trị. Đây là quần thể di tích gắn liền với quê hương của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Người Anh Cả của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Nhà lưu niệm là ngôi nhà gỗ ba gian truyền thống, nơi Đại tướng cất tiếng khóc chào đời vào ngày 25/8/1911 và trải qua những năm tháng tuổi thơ trước khi bước vào con đường hoạt động cách mạng. Năm 2017, nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp được công nhận là di tích cấp quốc gia.
Liền kề đó là Nhà Tưởng niệm, công trình được khánh thành cuối năm 2024 nhằm đáp ứng nhu cầu tưởng niệm, tri ân của nhân dân cả nước. Không gian trưng bày lưu giữ nhiều hình ảnh, tư liệu, hiện vật và những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng, từ thời thơ ấu đến những chiến thắng làm nên tên tuổi của vị Đại tướng huyền thoại. Nhà Lưu Niệm và Nhà Tưởng Niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp mở cửa miễn phí từ 7:00 – 22:00 để người dân và du khách đến tham quan, dâng hương.
Kinh nghiệm và lưu ý khi du lịch lịch sử Quảng Trị
Hệ thống di tích lịch sử Quảng Trị trải dài từ Đồng Hới, Phong Nha, Khe Sanh đến khu vực DMZ, tạo nên nhiều hành trình khám phá linh hoạt. Du khách có thể dành vài ngày theo dấu các chiến trường lịch sử hoặc kết hợp một vài điểm đến trong chuyến nghỉ dưỡng tại Phong Nha, Đồng Hới, Khe Sanh hay trên hành trình di chuyển dọc miền Trung. Mỗi lựa chọn đều mang đến một góc nhìn khác nhau về lịch sử dân tộc.
Các di tích lịch sử Quảng Trị mở cửa đón khách quanh năm nên du khách có thể linh hoạt trong việc sắp xếp lịch trình. Vào những dịp như Tết Nguyên đán, ngày Giải phóng miền Nam (30/4), Quốc khánh (2/9), Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7) hay lễ tưởng niệm 81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị, nhiều chương trình tri ân, dâng hương và thả hoa đăng được tổ chức. Đây cũng là thời điểm du lịch lịch sử Quảng Trị lý tưởng bởi đông đảo cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và du khách từ khắp nơi trở về, tạo nên không khí trang nghiêm nhưng ấm áp của những hành trình về nguồn.
Nhiều di tích nằm giữa những cung đường rừng núi Trường Sơn, khu vực Khe Sanh hay các không gian ngoài trời rộng lớn. Do đó, một đôi giày thoải mái, trang phục dài – lịch sự, cùng với mũ, nước uống và kem chống nắng sẽ giúp du khách tận hưởng trọn vẹn hành trình, và khám phá từng điểm đến thay vì vội vã di chuyển.