Thời gian nghe thuyết minh: 13 phút 37 giây
Kính chào quý khách! Chào mừng quý khách đã đến với Hang Chỉ Huy.
Quý khách đang đứng bên trong lòng núi Trường Sơn.
Không gian trước mắt Quý khách hôm nay yên tĩnh và mát lạnh. Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây từng là một trong những địa điểm tuyệt mật của tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn.
Đây là Hang Chỉ Huy – sở chỉ huy tiền phương của Binh trạm 14 trên Đường 20 Quyết Thắng.
Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, từ chính lòng núi này, những mệnh lệnh được truyền đi, những đoàn xe được điều động, lương thực, vũ khí và hàng nghìn con người tiếp tục vượt Trường Sơn để chi viện cho chiến trường miền Nam.
Hang Chỉ Huy có 7 tầng. Mỗi tầng đảm nhận một nhiệm vụ khác nhau. Hành trình phía trước sẽ đưa Quý khách lần lượt đi qua từng không gian ấy, để hiểu vì sao giữa mưa bom bão đạn, một hang đá giữa đại ngàn lại trở thành nơi góp phần giữ cho tuyến chi viện chiến lược không bao giờ bị gián đoạn.
Tầng đầu tiên – nơi Quý khách đang đứng – từng là khu sơ cấp cứu thương bệnh binh của Hang Chỉ Huy.
Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, từ các trọng điểm trên Đường 20 Quyết Thắng, những người lính bị thương được đồng đội vượt qua bom đạn đưa về đây để cấp cứu.
Không có bệnh viện đúng nghĩa. Không có phòng mổ hiện đại. Thuốc men vô cùng thiếu thốn. Ánh sáng chỉ le lói từ những ngọn đèn dầu và đèn pin. Nhưng giữa điều kiện khắc nghiệt ấy, những người quân y vẫn ngày đêm giành giật sự sống cho từng thương binh.
Nhắc đến câu chuyện về những chiến sỹ quân y tại Đường 20 Quyết Thắng không thể không nhắc đến y tá Nguyễn Thị Sặng. Giữa mưa bom bão đạn trút xuống đường 20, chị Sặng nhận nhiệm vụ theo chăm sóc thương binh trên những đoàn xe cơ giới từ tuyến trong ra Bắc. Đêm 18 tháng 6 năm 1972, bom Mỹ rải thảm xuống khu vực dốc Ba Thang. Chị Nguyễn Thị Sặng bị thương rất nặng ở đầu. Hai ngày sau, chị hy sinh khi chỉ mới 28 tuổi.
Lặng lẽ yên nghỉ bên con suối ở Km18 đến ngày giải phóng, sau đó là Nghĩa trang thanh niên xung phong Thọ Lộc. Phải đến năm 2011, người con gái ấy mới được trọn vẹn trở về đất mẹ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hàm Rồng, Thanh Hóa.
Mỗi tầng của Hang Chỉ Huy đều đảm nhận một nhiệm vụ khác nhau. Nếu tầng một là nơi giành giật sự sống cho thương bệnh binh, thì ở tầng tiếp theo, Quý khách sẽ khám phá cách một căn cứ ngầm giữa Trường Sơn đã duy trì hậu cần và thông tin liên lạc trong suốt những năm tháng chiến tranh.
Mời Quý khách di chuyển lên tầng hai của Hang Chỉ Huy.
Đây là tầng cất trữ lương thực, vũ khí đi nhanh, được di chuyển ra đầu tiên để chi viện cho chiến trường Miền Nam.
Mỗi bao gạo, mỗi thùng đạn, mỗi kiện hàng đều được sắp xếp cẩn thận trong lòng núi, sẵn sàng được vận chuyển ngay khi phía trước cần tiếp tế.
Trong chiến tranh, tốc độ đôi khi quyết định sự sống còn. Vì vậy, những vật tư được lưu giữ tại tầng này luôn ở trạng thái sẵn sàng để lên đường bất cứ lúc nào.
Bây giờ, xin mời Quý khách ngước nhìn lên trần hang.
Quý khách có thấy những chiếc đinh sắt nhỏ được đóng thành hàng dọc theo vách đá không?
Đó chính là dấu tích của tầng ba – hệ thống thông tin liên lạc của Binh trạm 14.
Trong lòng núi đá vôi dày đặc, sóng vô tuyến gần như không thể truyền vào. Những chiến sĩ thông tin đã đóng từng chiếc đinh sắt lên vách hang, rồi quấn dây mạ đồng, kéo thành mạng lưới thông tin hữu tuyến nối từ bên ngoài vào tận sâu trong Hang Chỉ Huy.
Nhờ hệ thống ấy, mọi mệnh lệnh, mọi báo cáo từ các trọng điểm trên Đường 20 được truyền đi liên tục, giúp Binh trạm 14 duy trì hoạt động ngay cả trong những thời điểm bom đạn ác liệt nhất.
Với những người lính thông tin năm ấy, có một câu nói đã trở thành lời nhắc nhở trong mỗi ca trực:
“Đứt dây như đứt ruột. Gãy cột như gãy xương.”
Đó không chỉ là một khẩu hiệu. Bởi chỉ cần một đường dây bị đứt, thông tin có thể bị gián đoạn, những đoàn xe phía trước có thể mất liên lạc, và nhiệm vụ của cả binh trạm sẽ bị ảnh hưởng.
Xin mời Quý khách tiếp tục di chuyển lên tầng tiếp theo.
Quý khách đang bước vào tầng bốn – nơi được xem là trái tim của Hang Chỉ Huy.
Đây là khu chỉ huy của Binh trạm 14, nơi các cán bộ chỉ huy làm việc liên tục ngày đêm để điều hành toàn bộ hoạt động trên Đường 20 Quyết Thắng.
Tại khu vực này, những tấm bản đồ luôn được cập nhật. Điện thoại reo liên tục. Các báo cáo từ các trọng điểm được chuyển về không ngừng nghỉ. Từng đoàn xe, từng tổ công binh, từng lực lượng thanh niên xung phong và từng chuyến hàng chi viện đều được theo dõi, điều phối từ đây.
Giữa chiến tranh, mỗi mệnh lệnh đều phải được đưa ra trong thời gian rất ngắn.
Cho xe tiếp tục hành quân, hay tạm dừng?
Vượt qua trọng điểm ngay trong đêm, hay chờ đến khi bom ngớt?
Chỉ một quyết định đúng hoặc sai cũng có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của hàng trăm con người và hàng nghìn tấn hàng đang trên đường chi viện cho chiến trường miền Nam.
Bởi vậy, tầng bốn không chỉ là nơi làm việc của những người chỉ huy, mà còn là nơi gánh trên vai trách nhiệm của cả một tuyến đường chiến lược.
Tiếp theo là tầng năm, khu vực cất giữ lương thực, vũ khí và đạn dược của Binh trạm 14.
Xin Quý khách dành một chút thời gian quan sát những vách đá xung quanh.
Ngày hôm nay, nơi đây chỉ còn lại những khoảng không tĩnh lặng. Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, toàn bộ không gian này từng chất đầy lương thực, đạn dược và trang thiết bị phục vụ chiến trường.
Vào thời điểm cao nhất, tổng lượng hàng hóa được cất giữ tại Binh trạm 14, cả trong hang và ngoài trời, lên tới 4.000 đến 5.000 tấn.
Điều đặc biệt là toàn bộ hệ thống kho tàng này không được xây dựng bởi những kỹ sư hay những đơn vị chuyên trách về hậu cần.
Những người trực tiếp tổ chức, phân loại, sắp xếp và bảo quản khối lượng vật tư khổng lồ ấy chính là những người lính đang ngày đêm chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn.
Trong điều kiện thiếu ánh sáng, thiếu máy móc và luôn đối mặt với nguy cơ bị máy bay phát hiện, họ vẫn duy trì hoạt động của một hệ thống hậu cần có quy mô lớn, bảo đảm cho dòng người và dòng hàng chi viện không bao giờ bị ngừng lại.
Đó cũng là một trong những lý do để Hang Chỉ Huy trở thành một mắt xích đặc biệt quan trọng trên Đường 20 Quyết Thắng.
Nhờ vào cấu trúc hang tự nhiên vững chắc, được ngụy trang bằng tán rừng dày đặc, Hang Chỉ Huy từng nhiều lần thoát khỏi các đợt không kích dữ dội của máy bay Mỹ, trong đó có giai đoạn bị ném hơn 16.000 quả bom trong vòng 3 tháng mà không bị phá huỷ.
Mời Quý khách tiếp tục hành trình ở Tầng 6.
Quý khách đang đứng ở tầng sáu – khu trưng bày những hiện vật được tìm thấy trên Đường 20 Quyết Thắng và trong Hang Chỉ Huy.
Hãy nhìn thật kỹ từng hiện vật trước mắt. Đôi dép nhựa Tiền Phong đã mòn theo những chặng đường Trường Sơn. Chiếc lược nhỏ nằm lặng lẽ giữa bom đạn. Những vỏ đạn còn in dấu của một thời chiến tranh. Và ở góc trưng bày này là những lọ Penicillin chỉ nhỏ bằng một ngón tay.
Thoạt nhìn, đó chỉ là những lọ thuốc cũ. Nhưng xin mời quý khách tiến lại gần hơn một chút để nhìn kỹ những lọ thuốc mang trong mình sứ mệnh cao cả này.
Giữa chiến trường Trường Sơn, mỗi chuyến đi đều có thể là chuyến đi cuối cùng. Không ai biết mình có còn trở về hay không. Vì vậy, những người lính và thanh niên xung phong đã mang theo bên mình những lọ Penicillin có ghi đầy đủ thông tin cá nhân, để nếu điều không may xảy ra, đồng đội còn biết họ là ai, quê ở đâu, và có thể đưa họ trở về với gia đình.
Chỉ vài dòng chữ ngắn ngủi.
Nhưng đó là tên của một con người. Là quê hương nơi họ sinh ra. Là tuổi đời còn rất trẻ. Và cũng là điều cuối cùng họ chuẩn bị cho mình trước khi bước vào những cung đường ác liệt nhất của chiến tranh.
Hôm nay, những lọ Penicillin ấy vẫn còn ở đây.
Chúng không còn là những vật dụng y tế thông thường, mà đã trở thành những chứng tích của một thời kỳ mà mỗi người bước vào chiến tranh đều hiểu rằng: có những người sẽ không bao giờ được nhìn thấy ngày hòa bình, nhưng con đường thì nhất định phải được giữ thông suốt.
Xin mời Quý khách tiếp tục hành trình lên tầng cao nhất của Hang Chỉ Huy.
Đây là nơi các cán bộ, chiến sĩ nghỉ ngơi sau những giờ làm nhiệm vụ căng thẳng, đồng thời cũng là không gian dành cho các buổi hội họp và huấn luyện.
Xin Quý khách dành ít phút quan sát khung cảnh được tái hiện trước mắt.
Trong ánh sáng leo lét của ngọn đèn, những người lính ngồi quây quần bên nhau. Chiến tranh đã lấy đi tuổi trẻ của biết bao con người. Nhưng cũng chính trong những năm tháng ấy, đã có những câu chuyện khiến nhiều thế hệ sau này không thể nào quên.
Năm 1967, trên Đường 20 Quyết Thắng, thanh niên xung phong Đoàn Đức Cảnh đang cùng đồng đội san lấp một hố bom thì máy bay Mỹ bất ngờ quay lại ném bom.
Một mảnh bom làm gãy xương chân anh. Một mảnh khác xuyên vào bụng. Máu chảy rất nhiều.
Đồng đội lập tức chạy đến đưa anh ra khỏi trọng điểm.
Trong những giây phút cuối cùng, trước khi ngất đi, anh không hỏi về vết thương của mình.
Anh chỉ khẽ nói:
“Anh xem dưới đó có sao không?… Thôi… để thuốc tiêm cho anh em khác…”
Đó là những lời cuối cùng của anh.
Giữa ranh giới của sự sống và cái chết, điều người thanh niên ấy nghĩ đến trước tiên vẫn là đồng đội đang ở lại giữa mưa bom.
Chiến sĩ Đoàn Đức Cảnh chỉ là một trong vô vàn tấm gương anh dũng đã cống hiến tuổi thanh xuân cho con đường huyền thoại này.
Trước khi kết thúc hành trình tham quan Hang Chỉ Huy, xin mời Quý khách dừng lại ít phút tại không gian này.
Hang Chỉ Huy không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về những người đã chiến đấu và hy sinh trên Đường 20 Quyết Thắng.
Trong những năm tháng chiến tranh, đây từng là nơi tiếp nhận thương binh từ các trọng điểm đưa về cấp cứu. Nhiều người đã không qua khỏi. Các anh, các chị được đồng đội an táng tạm thời tại thung lũng phía dưới, trước khi lần lượt được quy tập về các nghĩa trang liệt sĩ sau ngày đất nước hòa bình.
Mỗi tấc đất nơi đây đều lưu giữ những câu chuyện về lòng dũng cảm, về tình đồng đội và về sự hy sinh của một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho độc lập của dân tộc.
Trước khi rời Hang Chỉ Huy, xin Quý khách hãy dành một lần nhìn lên mái vòm đá phía trên.
Hơn nửa thế kỷ trước, dưới mái đá ấy, những người lính đã làm việc, hội họp, nghỉ ngơi và chuẩn bị cho những nhiệm vụ tiếp theo trên Đường 20 Quyết Thắng.
Có người đã trở về. Có người mãi mãi ở lại. Nhưng tất cả họ đều đã góp phần viết nên một phần lịch sử vẻ vang của dân tộc.
Giờ đây, xin mời Quý khách hãy cùng chúng tôi dành một phút mặc niệm tĩnh lặng để nghiêng mình tưởng nhớ và tri ân những người con anh dũng đã ngã xuống trên tuyến lửa
Chỉ một phút lắng lòng. Một sự biết ơn sâu sắc. Một cái cúi đầu thành kính.
Đó là cách thế hệ hôm nay bày tỏ lòng tri ân đối với những người đã ngã xuống để bảo vệ con đường này, bảo vệ Tổ quốc và gìn giữ nền hòa bình mà chúng ta đang có hôm nay.
Xin cảm ơn Quý khách đã dành thời gian đến với Hang Chỉ Huy.
Kính chúc Quý khách luôn mạnh khỏe, bình an và có thêm nhiều trải nghiệm ý nghĩa trên mảnh đất Quảng Trị anh hùng.