Thời gian nghe thuyết minh: 2 phút 33 giây
Hang Tổng kho NH còn được bộ đội và người dân địa phương gọi là Hang Chỉ Huy hay Hang Bảy Tầng nằm tại km12 trên tuyến đường 20 Quyết Thắng, thuộc địa bàn xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ, nay là xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị mới. Đây là một hang động đá vôi nằm sâu trong núi, cách mặt đường chính khoảng 2km, từng giữ vai trò là tổng kho quân sự lớn nhất trong ba kho dự trữ chiến lược của Đoàn 559 trên địa bàn Quảng Bình trong kháng chiến chống Mỹ.
Tháng 6 năm 1967, Trung ương Đảng chủ trương: “…Chuẩn bị đánh cho địch một đòn quyết định, giành thắng lợi to lớn tạo nên sự chuyển biến nhảy vọt, buộc Mỹ phải thua về quân sự”. Cả miền Bắc sôi sục chuẩn bị mọi mặt cho chủ trương chiến lược mới, đặc biệt là vùng “cán soong” của Quân khu IV, nhằm bảo đảm giao thông thông suốt, tạo nguồn chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến.
Tổng kho NH do Binh trạm 14 trực tiếp quản lý, được lực lượng công binh Trường Sơn cải tạo và sử dụng làm nơi cất giữ lương thực, vũ khí, xăng dầu, đồng thời làm nơi trú ẩn an toàn trước các đợt đánh phá bằng không quân của Mỹ. Cấu trúc hang gồm 7 tầng được phân tách bằng các vách đá tự nhiên và bệ xi măng, phù hợp với mục đích bảo quản hàng hóa lâu dài, đồng thời bảo vệ tốt khỏi sức ép bom mìn.
Quá trình cải tạo hang không có bản vẽ kỹ thuật, không có máy móc hiện đại, được thực hiện hoàn toàn thủ công bởi lực lượng bộ đội và công binh Trường Sơn. Toàn bộ việc thi công, gia cố, chia tầng và lót bệ đều được thực hiện bằng vật liệu có sẵn và sức người, trong điều kiện thiếu ánh sáng, ẩm ướt và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm từ bom đạn. Mặc dù vậy, các chiến sĩ công binh đã tận dụng được cấu trúc tự nhiên của hang để biến nơi đây thành một căn cứ hậu cần có quy mô lớn, đáp ứng được yêu cầu lưu trữ, bảo vệ và vận chuyển hậu cần kỹ thuật cho toàn tuyến phía Nam.
Ngày nay, hang vẫn giữ được nhiều dấu tích của thời chiến. Trên các vách đá còn thấy rõ vết xước do đạn bom, các dòng chữ viết bằng than, biểu tượng chim bồ câu do các chiến sĩ vẽ lên nhằm thể hiện khát vọng hòa bình. Một số bệ xi măng nguyên gốc dùng để đặt thùng hàng, can xăng, hoặc làm nơi nghỉ của bộ đội vẫn còn tồn tại, phủ đầy rêu và bụi thời gian.
Hang Tổng kho NH là một trong số ít các di tích quân sự thời chiến còn giữ được cấu trúc nguyên bản, đồng thời phản ánh rõ nét về khả năng tổ chức hậu cần, kỹ thuật bảo mật kho tàng, và tinh thần chủ động khắc phục khó khăn của quân đội Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Đây cũng là điểm dừng chân quan trọng trên tuyến du lịch lịch sử Đường 20 Quyết Thắng, góp phần tái hiện bối cảnh chiến tranh và giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về hậu cần Trường Sơn trong chiến tranh.
