Thời gian nghe thuyết minh: 7 phút 13 giây
Quý khách thân mến,
Hãy nhìn vào những gì đang trưng bày trước mặt Quý khách: thùng gạo khô, bao đạn, phuy xăng. Những thứ trông bình thường đến mức dễ bỏ qua. Nhưng mỗi thứ trong số đó từng là ranh giới giữa sống và chết của hàng vạn người trên chiến trường Miền Nam.
Đây là câu chuyện về những người thầm lặng nhất của cuộc chiến: những người không bắn một phát súng nào vào kẻ thù, nhưng chính họ đã giữ cho ngọn lửa chiến thắng không bao giờ tắt.
Giai đoạn 1961 đến 1965, khi đường cơ giới chưa hoàn thiện, mỗi cân gạo khô, mỗi bao đạn, như những thứ bạn đang thấy tại đây, đều phải đến được tiền tuyến bằng đôi vai con người. Nhìn vào bức ảnh người lính đang gùi thồ năm 1962, trên lưng là 20, 30, thậm chí 40 kilogram hàng hóa, và họ đi bộ mỗi ngày, qua núi, qua suối, qua bom đạn, không kể trời nắng cháy da hay mưa rừng xối xả.
Nhưng có một người đã vượt xa mọi giới hạn tưởng tượng: chiến sĩ giao liên Nguyễn Viết Sinh. Trong 4 năm 1.089 ngày không nghỉ một ngày nào, ông vượt qua 40 km đường núi mỗi ngày với gùi hàng nặng trĩu. Trên chiếc mũ cối của ông luôn khắc một dòng chữ:
“Một viên đạn là một quân thù. Một cân hàng là đồng bào miền Nam bớt đổ máu.”
Bạn có biết tổng quãng đường ông đi trong 4 năm đó là bao nhiêu không? Đó là 41.025 km, tương đương đúng một vòng quay của Trái Đất theo đường xích đạo, mang theo 55 tấn hàng hóa chi viện. Đó là biểu tượng cho sức mạnh phi thường của đôi chân trần và ý chí Việt Nam.
Hướng tầm mắt sang những bức ảnh bên phải, Quý khách có thể thấy chân dung “cô gái tải đạn” Trần Thị Ngọc chụp năm 1971 tại Binh trạm 14. Năm đó cô mới 18 tuổi, đang gùi trên lưng hơn 60 kg đạn, đi 4 km đường rừng mỗi ngày để chi viện vào tuyến trong. Cô Ngọc hiện vẫn còn sống tại Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị và từng kể lại câu chuyện ấy với nụ cười bình thản của người đã trải qua tất cả và không hề hối tiếc.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Cũng là thanh niên xung phong, cô Nguyễn Thị Huấn, 22 tuổi, có thể gùi trên lưng một hòm pháo cao xạ 37mm nặng 100 kg. Một trăm kilogram đặt lên lưng một cô gái 22 tuổi, giữa rừng Trường Sơn. Những người phụ nữ ấy không xuất hiện nhiều trong sách giáo khoa. Nhưng chính đôi vai họ đã gánh một phần vận mệnh của dân tộc.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Quý khách có thể nhìn vào bức ảnh chiếc xe tải ngụy trang kín lá trước giờ xuất kích, ban ngày, đoàn xe thật ẩn mình dưới tán rừng sâu. Những chiếc xe thùng rỗng chậm rãi lăn ra đường trống trải, phơi thân mình trước mắt kẻ thù, thu hút bom đạn về phía mình, để đoàn xe thật âm thầm vượt đèo, băng suối trong bóng tối. Những người lái xe nghi binh ấy biết rõ: có người trở về, có người không. Nhưng sự hy sinh thầm lặng đó đã giữ vững huyết mạch chiến lược của cả cuộc chiến.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Rời những bức ảnh đó, quý khách hãy nhìn sang thùng phuy xăng ở giữa khu trưng bày. Đây là loại hàng hóa quyết định sự sống còn của toàn bộ tuyến đường: xăng dầu. “Tăng đi đến đâu, xăng phải đến đó.” Năm 1968, khi không quân Mỹ đánh phá khốc liệt ngầm Trạ Ang và những xe chở xăng không qua được trọng điểm, các chiến sĩ Binh trạm 14 lao mình xuống dòng suối đang xiết chảy, kéo ngược dòng nước những thùng phuy xăng nặng nề.
60 phuy xăng tất cả, nhưng chỉ 30 thùng được mang về đến đích, đổi lại là 29 chiến sĩ hy sinh. Một thùng phuy xăng, một sinh mạng người. Từng giọt xăng cho những đoàn xe lăn bánh vào Nam đêm ấy đều ngấm trọn máu xương và sự hy sinh của họ. Không ai biết tên. Nhưng đất nước sẽ luôn ghi nhớ.
“Họ đã sống và chết. Giản dị và bình tâm. Không ai nhớ mặt đặt tên. Nhưng chính họ đã làm ra đất nước”
Để một hệ thống hậu cần quy mô như vậy vận hành hiệu quả, phía sau không chỉ có sự quả cảm của từng con người, mà còn có sự chỉ huy thống nhất của toàn tuyến. Mời Quý khách hướng mắt về bên trái khu trưng bày, nhìn vào bức ảnh lớn của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên – vị kiến trúc sư của hệ thống binh trạm trên tuyến đường Trường Sơn, trong đó có binh trạm 14 mà đoàn chúng ta đang tham quan ngày hôm nay.
Nguồn ảnh: Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh – Phục chế màu bởi T20 Quyết Thắng
Đầu năm 1967, ông được bổ nhiệm vị trí Tư lệnh Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn, ông đã khảo sát và kiện toàn lại hệ thống binh trạm, xây dựng binh trạm như một binh chủng hợp thành vừa chiến đấu vừa vận chuyển để chi viện vào chiến trường Miền Nam.
Quý khách vừa đi qua một phần rất đặc biệt của tuyến đường Trường Sơn. Nơi đây không kể về những trận đánh.
Nơi đây kể về những con người đã âm thầm đưa từng bao gạo, từng viên đạn, từng lít xăng vượt qua núi rừng để chiến trường phía trước có thể tiếp tục chiến đấu.
Mỗi hiện vật còn lại trong khu trưng bày hôm nay đều nhắc chúng ta rằng, phía sau mỗi chiến thắng luôn có biết bao con người lặng lẽ cống hiến, và nhiều người trong số họ đã không bao giờ trở về.
Xin mời Quý khách tiếp tục đến Khu trưng bày vỏ bom, để cảm nhận rõ hơn sự khốc liệt của chiến tranh. Sau đó, hành trình sẽ đưa Quý khách đến điểm dừng cuối cùng: Hang Chỉ Huy – trung tâm chỉ huy của Binh trạm 14, nơi những quyết định quan trọng góp phần giữ vững tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn được đưa ra giữa lòng núi đá.
