Đường Trường Sơn – tuyến đường huyền thoại đã đi vào lịch sử dân tộc như biểu tượng của sự kiên cường và bất khuất. Ít ai biết rằng, đằng sau những bản đồ chính xác dẫn đường cho hàng nghìn đoàn xe vượt hiểm trở có một con người đặc biệt: ông Nguyễn Lương Cảnh (sinh năm 1946), trú phường Bắc Lý, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình cũ (nay là phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị).
Ông Cảnh là người đã miệt mài, tỉ mỉ làm một công việc cực kỳ bí mật và quan trọng cho Bộ tư lệnh 559 – vẽ bản đồ đường Trường Sơn trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt nhất.
Từ Người Khắc Bia Mộ Cho Đồng Đội
Tháng 2/1965, chưa đầy 19 tuổi và đang là dân quân địa phương, Nguyễn Lương Cảnh xung phong tham gia bộ đội, phục vụ chiến đấu tại đường Trường Sơn. Anh được phân công tại đoạn qua làng Ho, huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) từ Phong Nha lên biên giới Việt – Lào. Đơn vị của anh có nhiệm vụ sửa chữa cầu đường để bộ đội hành quân và chi viện hàng hóa cho chiến trường miền Nam.
Chiến tranh ác liệt, sống chết trong gang tấc. Sau một loạt bom của địch, đồng chí Lê Văn Dị – Đội trưởng đội Cầu 4 Quảng Bình đã hy sinh. Đau đớn trước sự ra đi của đồng đội, Nguyễn Lương Cảnh đã sử dụng tua vít, tìm đá để khắc bia liệt sĩ tại Km39 – U Bò – Đường 20 Quyết Thắng.
Theo ông kể lại, tại địa điểm anh Dị hy sinh có 9 người đã ngã xuống. Đau đáu với những ngôi mộ “vô danh”, ông xin cấp trên đảm nhận thêm nhiệm vụ khắc tên bia mộ cho đồng đội. Ban chỉ huy thấy đây là việc làm ý nghĩa nên điều ông về khắc bia cho 9 ngôi mộ đó.
Hành Trình Khắc Bia Trên Đường Trường Sơn
Chiến tranh ngày càng khốc liệt, nhiều đồng đội tiếp tục ngã xuống. Ông Cảnh một mình lặn lội trèo đèo, lội suối tìm những phiến đá đẹp để khắc bia. Đêm đến, ông vác bia ra nơi chôn cất đồng đội để đặt lên mộ.
Trong cảnh chiến tranh, ở địa hình rừng núi hiểm trở, may mắn lắm mới có xe đi nhờ, còn không thì phải đi bộ, có khi vác bia đi cả chục cây số mới đến nơi chôn cất đồng đội. Có những ngôi mộ bị bom đạn đánh trúng, phải cắm đi cắm lại nhiều lần. Thậm chí có mộ vừa chôn cất được vài ngày đã bị san phẳng, mất hết dấu tích.
Dù vất vả, ông Cảnh vẫn quyết tâm tìm lại mộ để gắn bia cho đồng đội. Ông là người duy nhất khắc bia mộ cho những liệt sĩ tại 7 bãi quy tập dọc tuyến đường 20 Quyết Thắng. Giờ đây, những tấm bia này đã trở thành “địa chỉ đỏ” giúp nhiều đơn vị và gia đình liệt sĩ tìm đến đưa phần mộ người thân về quê hương.
Chuyển Sang Nhiệm Vụ Vẽ Bản Đồ Tại Bộ Tư Lệnh 559
Cuối năm 1966, Ban chỉ huy nhận thấy ông Cảnh “có hoa tay” nên chuyển ông về Bộ Tư lệnh 559 để vẽ bản đồ. Sau hơn 50 năm, ông vẫn cho rằng đó là cơ duyên đưa mình đến với nghiệp vẽ bản đồ.
Sau thời gian ngắn học việc và được sự đồng ý của Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên, từ tháng 5/1967, ông Cảnh được tuyển vào phòng Tác chiến với nhiệm vụ vẽ và quản lý toàn bộ bản đồ đường Trường Sơn.
Công Việc Vẽ Bản Đồ Trong Thời Chiến
Vẽ bản đồ đòi hỏi độ chính xác cao tuyệt đối. Để hoàn thành một tấm bản đồ trong điều kiện khó khăn về cơ sở vật chất và kỹ thuật, những người lính Trường Sơn đã phải nỗ lực phi thường.
Nhiều đoạn đường chưa làm xong đã bị bom vùi lấp. Có đoạn đường hẹp, một bên là vách đá dựng đứng, bên kia là vực sâu thăm thẳm. Cứ 30 phút, máy bay địch lại giội bom một lần. Nhiều chiến sĩ đã hy sinh trên đường khảo sát, nhưng các đội đều hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Ông Cảnh nhớ lại: “Để vẽ được một tấm bản đồ, các chiến sĩ phải tổ chức đội khảo sát băng rừng, lội suối vượt hàng ngàn cây số qua Lào, Campuchia để xác định vị trí đường mới và đường cũ. Bản đồ thay đổi liên tục – đoạn mới mở bị vùi lấp, nhánh mới được mở ra, đơn vị thay đổi vị trí. Chúng tôi phải thường xuyên cập nhật vào các tờ bản đồ đã vẽ.”
Quy Mô Hệ Thống Đường Trường Sơn
Thời gian đầu, đường Trường Sơn chỉ có khoảng 10 tuyến chính như đường 16, đường 10, đường 12. Đến tháng 2/1976, toàn bộ đường Trường Sơn có 216 con đường, dài hơn 20.000km.
Ông Cảnh chia sẻ: “Ngày đó chúng tôi vẽ có khi hàng tấn bản đồ. Ngồi trong hầm, mặc cho bom đạn trên đầu vẫn cứ làm việc…”
Tấm Bản Đồ “Vẽ Sai” Có Chủ Đích
Đầu năm 1969, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên gọi ông Cảnh lên và yêu cầu chuẩn bị bản đồ tỉ lệ 1:500.000 để báo cáo với Bộ Tổng tư lệnh. Gần 2 tháng, ông thu thập tài liệu, vẽ bản đồ chi tiết từ cấp đại đội đến cấp sư đoàn với đầy đủ trận địa, kho tàng.
Xem qua, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên ra lệnh: “Về làm lại”. Ông không hiểu mình sai ở đâu.
Tư lệnh giải thích: “Vì bản đồ chú vẽ đúng quá, cụ thể quá mới phải làm lại. Đang thời chiến, đi đường bộ ra Hà Nội hàng mấy trăm kilomet, nhỡ bị phục kích hy sinh, tấm bản đồ lọt vào tay địch thì chỉ vài tiếng sau, hàng vạn tấn bom sẽ trút xuống địa điểm quân ta đóng, tổn thất vô cùng lớn.”
Tư lệnh chỉ thị: “Chú về vẽ lại, đánh dấu địa điểm quân ta sai lệch theo tỉ lệ ít nhất 10km về phía đông hay tây, xong đánh ký hiệu rồi giao cho tôi.”
Đó là bài học lớn về công tác bảo vệ bí mật quân sự mà ông Cảnh ghi lòng tạc dạ đến tận bây giờ.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm hỏi, động viên cán bộ chiến sĩ tại ngầm Ta Lê năm 1973
Tài Liệu Quý Về Đường Trường Sơn
Ông Cảnh vẫn giữ gìn cẩn thận tập giấy pơ-luya đánh máy đã ngả màu vàng – sử liệu đường Trường Sơn. Trong đó ghi chi tiết từng tuyến đường: năm khởi công và hoàn thành, chiều dài tính bằng km, khối lượng đất đá khai phá, điểm đầu và điểm cuối.
“Bây giờ thì không sao. Chứ hồi còn chiến tranh, cuốn sổ này phải được bảo mật tuyệt đối. Người có thể mất nhưng nó không thể rơi vào tay địch”, ông nói.
Từ năm 1976, ông ra Hà Nội về Bộ Tổng Tham mưu, tiếp tục vẽ bản đồ các tuyến đường phía Bắc. Năm 1984, ông nghỉ hưu và trở về quê hương Quảng Bình sinh sống.
Công việc vẽ bản đồ đòi hỏi sự tuyệt mật. Ông Cảnh không được tiếp xúc với ai ngoài chỉ huy trực tiếp, ngay cả gia đình và người thân cũng không được biết công việc ông đảm nhận. Đó là sự hy sinh thầm lặng vô cùng cao quý.
Giờ đây, cuộc chiến tranh chống Mỹ đã qua hơn 50 năm, nhưng khúc ca hùng tráng về thời mưa bom bão đạn vẫn còn vang vọng. Câu chuyện về Nguyễn Lương Cảnh – người vẽ bản đồ đường Trường Sơn – là minh chứng cho sự cống hiến thầm lặng của những người lính vô danh đã góp phần tạo nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.
Từ người khắc bia mộ cho đồng đội đến người vẽ bản đồ chiến lược, ông Cảnh đã dành cả tuổi thanh xuân cho công cuộc kháng chiến. Những tấm bản đồ ông vẽ – dù đúng hay “cố tình vẽ sai” – đều là những đóng góp quý báu cho lịch sử dân tộc.
Hang Chỉ Huy nằm trên tuyến Đường 20 Quyết Thắng, vì vậy bạn hoàn toàn có thể kết hợp tham quan nhiều điểm đến lịch sử – sinh thái khác trong cùng một hành trình. Một số điểm nổi bật gần khu vực bao gồm:
- Hang Tám Cô: di tích lịch sử linh thiêng gắn với câu chuyện cảm động của 8 thanh niên xung phong hy sinh trong chiến tranh, cách Hang Chỉ Huy 4km
- Động Thiên Đường: tuyệt tác nhũ đá được mệnh danh là “Hoàng cung dưới lòng đất”, chỉ cách khu vực Hang Chỉ Huy khoảng 20–25 phút di chuyển.
- Suối Nước Moọc: điểm dừng chân nghỉ ngơi tuyệt đẹp, nổi tiếng với dòng nước xanh ngọc và các hoạt động chèo kayak, tắm suối.
- Ozo Park: khu du lịch sinh thái giữa rừng nguyên sinh, nổi tiếng với các hoạt động như zipline, cầu gỗ trên cây, tắm suối và chèo SUP nằm ngay đối diện Hang Chỉ Huy
Với mức giá vé từ 220.000 đến 300.000 VNĐ, Hang Chỉ Huy mang đến cho du khách một trải nghiệm độc đáo kết hợp giữa giá trị lịch sử và công nghệ hiện đại. Đây không chỉ là chuyến tham quan đơn thuần mà còn là hành trình giáo dục ý nghĩa, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống quý báu của dân tộc.
Hãy cùng khám phá những câu chuyện lịch sử hào hùng và những hình ảnh bất tử của xe ZIL tại Hang Chỉ Huy. Đừng bỏ lỡ cơ hội trải nghiệm một hành trình đầy cảm xúc và ý nghĩa về huyền thoại Trường Sơn. Liên hệ ngay hôm nay để đặt tour hoặc biết thêm chi tiết về chuyến tham quan đặc biệt này!
Hãy sắp xếp thời gian ghé thăm Hang Chỉ Huy trong chuyến du lịch Quảng Trị sắp tới của bạn!