Thời gian nghe thuyết minh: 1 phút 42 giây
Tầng 1 của hang Tổng kho NH từng được sử dụng làm khu điều trị sơ cấp cứu trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm trên tuyến đường 20 Quyết Thắng – một trong những khu vực bị đánh phá ác liệt nhất, thường xuyên xảy ra thương vong.
Đây là nơi tiếp nhận và chăm sóc ban đầu cho các thương binh trên tuyến vận tải Trường Sơn trước khi được chuyển về các tuyến sau. Khu vực này được bố trí sâu trong lòng núi, tận dụng địa hình kín đáo và vách đá dày để bảo đảm an toàn trong điều kiện chiến tranh. Cơ sở vật chất đơn giản, trang bị chủ yếu là cáng, băng gạc, dụng cụ y tế cơ bản, phục vụ công tác sơ cứu, cầm máu, truyền dịch hoặc xử lý vết thương nhẹ.
Khu điều trị phục vụ cho nhiều đối tượng: bộ đội vận tải, công binh, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến bị thương do bom mìn, sạt lở hoặc tai nạn khi thực hiện nhiệm vụ. Việc tổ chức trạm y tế tại chỗ giúp rút ngắn thời gian cứu chữa, tăng khả năng phục hồi, đồng thời giảm thiểu thương vong trên tuyến vận chuyển chiến lược.
Tầng 1 cũng là nơi làm việc của các tổ quân y dã chiến. Những thời điểm địch đánh phá ác liệt, tất cả các lực lượng đều được huy động bám trọng điểm, trong đó có cả những chiến sĩ quân y. Tại Km18 Đường 20 Quyết Thắng còn ghi nhớ câu chuyện cảm động của nữ y tá Nguyễn Thị Sặng, đã dũng cảm hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Câu chuyện xảy ra cách đây hơn 50 năm. Ngày ấy 20/6/1972, cô gái TNXP mang tên Nguyễn Thị Sặng, quê ở phường Phú Sơn, thành phố Thanh Hóa nhận lệnh của cấp trên đưa thương binh từ tuyến trong theo đoàn xe cơ giới đến phà Xuân Sơn để ra Bắc điều trị. Nơi đường 20 đầy bom đạn, cứ vài ngày lại có chuyến xe ngược ra nhận tiếp tế vũ khí, lương thực, thương binh gửi trên những chuyến xe này. Nhiệm vụ của chị Sặng là theo xe chăm sóc thương binh và chuyển giao danh sách cho nơi tiếp nhận mới. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chị quay trở về nơi đóng chốt của mình. Buổi chiều định mệnh đó, sau khi bàn giao thương binh xong, chị Sặng quay trở vào, bất ngờ B52 địch xuất hiện cắt bom, cả đoạn đường từ Km 16 đến Km 18 chìm trong khói bom. Dứt tiếng bom, đồng đội khản tiếng gọi nhau xem người nào còn, người nào mất, chị Sặng bị mảnh bom găm vào đầu, nằm gục bên đường.
Bây giờ tại dốc Y tá đã có một ngôi đền khang trang thờ phụng chị Nguyễn Thị Sặng thay cho miếu cũ. Trên tấm bia đặt tại đền ghi dòng chữ: “Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hang Y tá- Km 18 là một trong những tọa độ lửa trên đường 20 – Quyết Thắng. Nơi đây, từ năm 1966 đến năm 1973, không quân Mỹ đã tập trung đánh phá cực kỳ khốc liệt. Đại đội 211- TNXP đã kiên cường bám trụ, chiến đấu hy sinh quên mình, đảm bảo thông suốt mạch máu giao thông, chi viện kịp thời sức người, sức của cho các chiến trường, đánh thắng kẻ thù xâm lược, thống nhất đất nước. Tại hang này, ngày 20/6/1972 đã chứng kiến sự hy sinh anh dũng của nữ liệt sĩ Nguyễn Thị Sặng”.
Bia được hoàn thành vào năm 2011 và đã được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia theo quyết định số 1732/QĐ- BVHTTDL.
Hiện nay tại Hang Chỉ Huy, một số vị trí trong tầng 1 vẫn còn dấu tích cũ như nền xi măng đặt cáng, các bệ đá dùng để đặt dụng cụ, và khu vực vách đá ghi chú bằng than của các y tá, bác sĩ. Không gian này phản ánh một phần hiện thực hậu cần y tế trong chiến tranh và cho thấy vai trò đặc biệt của tuyến điều trị cơ bản trong lòng Trường Sơn.
