Được mệnh danh là những “ngựa thồ” kiên cường trên các tuyến đường chi viện, xe tải quân sự ZIL-130 đã đóng vai trò huyết mạch trong công tác vận tải hậu cần. Cùng tìm hiểu chi tiết về sức mạnh của cỗ máy bền bỉ xứ bạch dương và những cống hiến thầm lặng của dòng xe vận tải này trong suốt chiều dài lịch sử.
1. Thông tin cơ bản và đặc điểm kỹ thuật
Tên: Xe tải ZIL-130
Quốc gia sản xuất: Liên Xô
Nhà sản xuất: Nhà máy Likhachev (ZIL), Moskva
Loại phương tiện: Xe tải hạng trung, cấu hình 4×2
Động cơ: Xăng V8, dung tích khoảng 6,0 lít, công suất khoảng 150 mã lực
Tải trọng: Khoảng 5 tấn, tùy phiên bản và điều kiện vận hành
Hai chiếc xe Zil-130 được trưng bày tại Hang Chỉ Huy
ZIL-130 được đưa vào sản xuất từ đầu thập niên 1960 và trở thành một trong những dòng xe tải phổ biến của Liên Xô. Với kết cấu tương đối đơn giản, động cơ bền bỉ và khả năng chuyên chở lớn, xe được sử dụng trong nhiều nhiệm vụ dân sự và quân sự. Tại Việt Nam, ZIL-130 được khai thác trong hoạt động vận tải, hậu cần, phục vụ việc chuyên chở vũ khí, đạn dược, lương thực, vật tư và hàng hóa.
2. ZIL-130 trong kháng chiến chống Mỹ
Trong kháng chiến chống Mỹ, hệ thống vận tải cơ giới giữ vai trò quan trọng trong việc đưa nguồn lực từ hậu phương đến các chiến trường. ZIL-130 được sử dụng trong các hoạt động vận chuyển và hậu cần, góp phần đáp ứng nhu cầu chi viện cho chiến trường.
Những đoàn xe vận tải phải cơ động trong điều kiện chiến tranh, qua các tuyến đường thường xuyên bị máy bay đối phương đánh phá. Người lái xe phải lựa chọn thời gian, tuyến đường và phương thức cơ động phù hợp để đưa hàng hóa đến các điểm tập kết, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện.
3. Các loại xe vận tải được sử dụng trên tuyến đường Trường Sơn
Trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh, xe cơ giới góp phần duy trì hoạt động vận chuyển hàng hóa và bảo đảm chi viện cho các chiến trường.
Trong đội hình vận tải của Đoàn 559, ZIL-130 thường xuyên được sử dụng cùng các dòng xe chủ lực khác như Zil-157 (chuyên vượt lầy và địa hình phức tạp), Zil-131, GAZ-63 và xe tải CA-10 (Giải phóng) để linh hoạt đáp ứng từng điều kiện cung đường.
Xe vận tải Zil-157 được trưng bày tại Hang Chỉ Huy
Xe vận tải Zil-131 (Nguồn: Truck Encyclopedia)
Xe vận tải GAZ-63 (Nguồn: Unasea)
Xe CA-10 (giải phóng) (Nguồn: VTC NEWS)
Để hạn chế nguy cơ bị phát hiện, các đoàn xe vận tải trên tuyến Trường Sơn đã áp dụng các biện pháp ngụy trang vô cùng sáng tạo. Khi cơ động vào ban đêm, giải pháp sống còn là dùng “đèn rùa” – phương thức che bớt đèn pha, chỉ để lại một khe sáng nhỏ hắt xuống mặt đường để che mắt máy bay địch. Đồng thời, để đối phó với pháo sáng và thám thính, toàn bộ thân xe và kính chắn gió đều được bôi trát bùn đất để triệt tiêu sự phản quang. Mỗi chiếc xe còn được ngụy trang bằng lưới và cành lá tươi, biến những cỗ máy vận tải khổng lồ hóa thân thành một phần của núi rừng.
Trong điều kiện bom đạn, địa hình hiểm trở và đường sá thường xuyên bị phá hỏng, mỗi chuyến xe hoàn thành hành trình đều góp phần duy trì dòng vận tải chi viện từ hậu phương đến chiến trường.
4. Giá trị lịch sử
ZIL-130 và các dòng xe tải chủ lực khác như ZIL-157 (chuyên vượt lầy và địa hình phức tạp), ZIL-131, GAZ-63 và xe tải CA-10 (Giải phóng) là những phương tiện vận tải cơ giới đóng vai trò huyết mạch trong hoạt động hậu cần, chi viện chiến trường trong kháng chiến chống Mỹ.
Để tổ chức mạng lưới vận tải xuyên suốt, bộ đội ta đã có sự phối hợp vô cùng nhịp nhàng và linh hoạt giữa các phương tiện để đáp ứng từng điều kiện cung đường. Cụ thể, với đặc điểm cấu hình 4×2, ZIL-130 có sức chở lớn nhưng chủ yếu hoạt động hiệu quả ở những cung đường tương đối bằng phẳng (vận chuyển hàng hóa từ hậu phương miền Bắc vào các trạm trung chuyển). Khi tiến sâu vào tuyến đường Trường Sơn với điều kiện địa hình đèo dốc, lầy lội và khắc nghiệt, hàng hóa buộc phải “sang mạn” đổi sang các dòng xe việt dã 3 cầu như ZIL-157, ZIL-131… để tiếp tục hành trình.
Sự hiện diện của chiếc ZIL-130 tại Khu di tích Hang Chỉ Huy góp phần tái hiện chân thực diện mạo của mạng lưới vận tải cơ giới trên tuyến Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh. Hiện vật này không chỉ gợi nhớ những chuyến xe miệt mài vượt mưa bom bão đạn, mà còn minh chứng cho nghệ thuật tổ chức hậu cần thông minh, bài bản của bộ đội ta nhằm duy trì mạch máu chi viện không bao giờ đứt đoạn trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.